Tám năm trước tại Asian Games Jakarta, bốn đội bóng rổ Trung Quốc giành trọn cả bốn HCV, thời khắc đỉnh cao với thành tích toàn thắng ấy đến nay vẫn được người hâm mộ say sưa nhắc lại. Ai có thể ngờ chỉ sau tám năm, bóng rổ Trung Quốc tại Asian Games đã đảo chiều hoàn toàn, bốn nội dung chỉ giành được một HCĐ do đội nữ chiến đấu mà có, lập nên thành tích tổng thể tệ nhất kể từ khi tham dự. Giải đấu kết thúc đã lâu mà các cuộc thảo luận trên mạng vẫn chưa hạ nhiệt, đúng lúc này Tân Hoa xã trực tiếp lên tiếng chỉ ra vấn đề cốt lõi, lập tức đẩy Quách Sĩ Cường và Cung Lỗ Minh lên đầu sóng ngọn gió, đến cả Chủ tịch Liên đoàn Bóng rổ Quách Chấn Minh cũng bị kéo vào.
Hai tấm bảng tỷ số ở nhà thi đấu bóng rổ Nagoya, giờ nghĩ lại vẫn thấy chướng mắt. Đội bóng rổ nam Trung Quốc thua Nhật Bản tròn hai mươi điểm ở bán kết, trận tranh HCĐ lại thua Iran chín điểm, cuối cùng chỉ xếp thứ tư. Đội nữ cũng chẳng khá hơn là bao, bán kết thua Hàn Quốc năm điểm, cả trận ném ba điểm mười ba quả không trúng quả nào, chiến đấu đến cùng chỉ thu được một HCĐ.
Hai đội bóng rổ 3x3 còn dừng bước ở tứ kết sớm hơn, bốn đội xuất quân không mang về nổi một HCV, bảng thành tích này đặt vào lịch sử bóng rổ Trung Quốc tại Asian Games thực sự là lần đầu tiên.
Lần này Tân Hoa xã không nói giọng quan cách, mà trực tiếp đặt vấn đề lên bàn, cho rằng bóng rổ Trung Quốc không phải do cầu thủ không nỗ lực, mà là triết lý chiến thuật và hệ thống đào tạo đã lạc hậu từ lâu. Bài viết thẳng thắn chỉ ra, đối thủ dùng pick-and-roll tần suất cao, luân chuyển bóng giữa phía mạnh và phía yếu, phối hợp trong ngoài và toàn đội đều ném được, liên tục xé toang hàng phòng ngự của đội Trung Quốc.
Còn tấn công của chúng ta thì sao, lặp đi lặp lại vẫn là lối cũ: hậu vệ cầm bóng thời gian dài, tiền đạo đứng yên một chỗ, nội tuyến tì đè ở vị trí thấp, chẳng có chút gì mới mẻ. Một HLV có bằng thạc sĩ khoa học bóng rổ khi được phỏng vấn cho biết, cầu thủ Trung Quốc phổ biến là nhận bóng do dự, ít di chuyển không bóng, dẫn bóng quá nhiều, ra quyết định chậm. Những vấn đề này thực sự không liên quan đến việc tập đủ khắc nghiệt hay chưa, mà là thói quen tấn công căn bản không theo kịp nhịp phát triển của bóng rổ hiện đại.
Đau hơn nữa là phần mổ xẻ hệ thống đào tạo, đội bóng rổ nam Nhật Bản lần này sử dụng đội hình kết hợp giữa cầu thủ giải quốc nội và cầu thủ sinh viên. HLV trưởng có kinh nghiệm lâu năm phân tích băng hình NBA và làm trợ lý ở các giải đấu trình độ cao, lối chơi thể hiện ra là kiểu hiện đại: pick-and-pop, có khoảng trống là ném, toàn đội không ngừng di chuyển.
Phía Hàn Quốc còn cạnh tranh khốc liệt hơn, các cầu thủ tự lập nhóm học tiếng Anh để chuẩn bị ra nước ngoài thi đấu; ở trận bán kết gặp Iran, Lee Hyun-jung, người từng thi đấu ở giải đại học Mỹ, ném ba điểm mười ba quả trúng bảy, ghi hai mươi sáu điểm và mười bốn rebound, một mình dẫn dắt đội giành chiến thắng.
Còn phía chúng ta thì sao, cầu thủ trưởng thành lâu nay đều tập trung khép kín, HLV phần lớn là các cựu ngôi sao giải nghệ trực tiếp nhận đội, vẫn là mô hình thầy dẫn trò kiểu cũ. Tân Hoa xã chỉ thẳng ra rằng, tập trung dài hạn hoàn toàn đi ngược xu hướng quốc tế hiện nay là kết hợp sâu với các giải đấu quốc tế và giải chuyên nghiệp, trực tiếp bóp nghẹt không gian để cầu thủ tự mài giũa, lấy thi đấu thay tập luyện.
Cuối cùng Tân Hoa xã cũng đưa ra kết luận cho sự việc: khoảng cách giữa bóng rổ Trung Quốc và các đội mạnh Nhật Bản, Hàn Quốc tuy thể hiện ở kỹ thuật và tỷ số, nhưng gốc rễ thực chất là sự chênh lệch thế hệ về triết lý và hệ thống. Bóng rổ hiện đại đổi mới nhanh như vậy, dựa vào kinh nghiệm cũ thật sự rất khó thắng những trận đấu mới.
Nói trắng ra, Quách Sĩ Cường và Cung Lỗ Minh dẫn đội thua trận, bề ngoài là do chỉ đạo tại chỗ có vấn đề, nhưng thực tế cách tập luyện và tư duy chiến thuật mà họ đại diện đã bị thời đại bỏ lại phía sau.
Sau khi tiếp quản đội nam, Quách Sĩ Cường đã dẫn dắt hai mươi bốn trận, thắng mười tám thua sáu, tỷ lệ thắng nhìn qua quả thật cũng tạm được. Nhưng hễ là trận then chốt thì đều thua cả, trận gặp Nhật Bản, tỷ lệ ném trúng của chúng ta là ba mươi tám phần trăm, thấp hơn đối thủ mười một điểm phần trăm, ném ba điểm hai mươi lăm quả trúng bảy, còn Nhật Bản ba mươi quả trúng mười hai, riêng hạng mục ba điểm chúng ta đã ghi ít hơn mười lăm điểm.
Rebound thua bốn mươi mốt so với bốn mươi bảy, rebound tấn công bị Nhật Bản giành tới mười tám quả, kiến tạo mười lăm so với hai mươi bảy, điểm từ tấn công trận địa sáu mươi ba so với chín mươi hai, khoảng cách thật sự nhìn là thấy ngay. Bản thân Quách Sĩ Cường sau trận cũng thừa nhận phòng ngự cá nhân, phòng ngự tổng thể, rebound đều thua đối thủ. Khi được hỏi tự chấm cho mình bao nhiêu điểm, ông chỉ nói toàn đội đã rất vất vả nỗ lực, không nhắc nửa chữ đến vấn đề thất bại.
Ngay sau đó, tạp chí Bán Nguyệt Đàm thuộc Tân Hoa xã đã đăng bài bình luận sắc bén, tiêu đề thẳng thừng là "Bóng rổ Trung Quốc không cần câu chuyện vất vả", lời lẽ rất nặng. Không thể lấy sự gian khổ của quá trình để bù đắp cho kết quả đáng tiếc, không thể dùng thái độ đúng đắn để che đậy điểm yếu về năng lực, lối lập luận này trên sân đấu căn bản không đổi lại được sự tôn trọng.
Tình hình của Cung Lỗ Minh cũng tương tự, trận bán kết đội nữ thua Hàn Quốc, ném ba điểm mười ba quả không trúng quả nào, con số này đặt vào bất kỳ cấp độ thi đấu nào cũng quá khó để thắng. Trương Tử Vũ ném mười một trúng mười, ghi hai mươi hai điểm, bảy rebound, chiều cao và khả năng dứt điểm ở nội tuyến đều rõ ràng, nhưng Hàn Quốc liên tục co cụm kèm đôi, tuyến ngoài của chúng ta cứ ném không vào, bóng chuyền vào trong rồi lại chuyền ra luôn chậm nửa nhịp.
Cả trận mất bóng mười tám lần, bị cướp bóng mười ba lần, hiệp cuối bị Hàn Quốc dùng ba điểm và phản công hoàn thành màn lội ngược dòng. Cung Lỗ Minh sau trận cũng thẳng thắn nói đội không hoàn thành nhiệm vụ vô địch, mục tiêu vốn là HCV chứ không phải HCĐ, lời nói là thật nhưng nghe chỉ thấy toàn sự bất lực.
Quách Sĩ Cường và Cung Lỗ Minh bị dư luận đẩy lên đầu sóng ngọn gió, người thực sự bị ảnh hưởng theo còn có Chủ tịch Liên đoàn Bóng rổ Quách Chấn Minh. Bình luận viên bóng rổ nổi tiếng Dương Nghị nói rất thẳng trong chương trình của mình rằng, Quách Chấn Minh trước đây chưa từng làm công việc liên quan đến bóng rổ, cũng không xuất thân từ giới bóng rổ, vào giới cũng chưa được hai năm, nhận thức về quy luật bóng rổ, về năng lực và đặc điểm của những người trong giới chắc chắn là có hạn.
Dương Nghị phân tích, Quách Chấn Minh vốn là cán bộ đảng – chính quyền, con đường lý tưởng khi về Liên đoàn Bóng rổ là phối hợp với những người am hiểu chuyên môn để làm nên thành tích, sau đó được điều chuyển lên vị trí cấp cao hơn. Nay thành tích đội tuyển quốc gia sụp đổ toàn diện, dù ông không có bất kỳ vấn đề gì về quản lý hành chính thì việc bị truy trách nhiệm chắc chắn không tránh khỏi, con đường thăng tiến sau này e cũng khó mà suôn sẻ.
Lời này quả thật nói rất thẳng thừng, nhưng đúng là chỉ ra vấn đề thực tế nhất: ai phải chịu trách nhiệm cho sự thất bại của hệ thống này? Dù Quách Sĩ Cường và Cung Lỗ Minh mất ghế, liệu có giải quyết được vấn đề đứt gãy nhân tài trẻ không? Có thay đổi được trạng thái cầu thủ CBA an phận, không muốn ra nước ngoài thi đấu không? Có thay được mô hình đào tạo HLV dừng lại ở kiểu thầy dẫn trò cũ kỹ không?
Bài viết của Tân Hoa xã đã viết rõ ràng: đứt gãy đào tạo trẻ, khan hiếm đối kháng trình độ cao, tuyển chọn mang tính vụ lợi, những tệ nạn tích tụ lâu năm này sẽ không tự động biến mất chỉ vì thay một HLV trưởng. Đội nam từ Lý Nam đổi sang Đỗ Phong, rồi sang Djordjevic, nay đổi sang Quách Sĩ Cường, HLV trưởng đã thay mấy lượt, bị loại ở World Cup, không vào nổi Olympic, thua Nhật Bản thua Iran tại Asian Games, những vấn đề cũ này chưa giải quyết được cái nào.
Phía đội nữ, sau khi Cung Lỗ Minh tiếp quản, tuy đã giành vé dự World Cup nhưng tại Asian Games vẫn không giữ được ngôi vô địch. Thay HLV mà không thay ra được một hệ thống hoàn toàn mới, đó mới là điều khiến người hâm mộ bất an nhất.
Bóng rổ Trung Quốc giờ đang đứng ở ngã tư đường, kết luận của Tân Hoa xã đã đủ rõ ràng, câu "dựa vào kinh nghiệm cũ đã khó thắng những trận đấu mới" vừa là tổng kết, vừa là lời cảnh báo. Hiện nhiều người đoán rằng Quách Sĩ Cường và Cung Lỗ Minh nhiều khả năng sẽ rời ghế HLV sau khi kết thúc nhiệm vụ World Cup, còn vị trí của Quách Chấn Minh có giữ được hay không cũng phải xem mức độ truy trách nhiệm sau này.
Nhưng quan trọng hơn chuyện ai mất ghế là bóng rổ Trung Quốc liệu có thật sự buông bỏ kinh nghiệm cũ để tiếp nhận triết lý tiên tiến, liệu có thật sự kiên trì xây dựng hệ thống đào tạo trẻ, liệu có thể biến CBA thực sự thành mảnh đất ươm mầm nhân tài chứ không phải tổ ấm an nhàn để sống qua ngày.
Những vấn đề cốt lõi này không được giải quyết thì thay ai lên kết quả cũng như nhau. Cái giá của thất bại tại Asian Games lần này đã đủ lớn, nếu ngay cả bài học đau đớn như vậy cũng không lắng nghe thì đó mới thật sự là hết.
Tài liệu tham khảo: Tân Hoa xã – Bình luận về bóng rổ Trung Quốc tại Asian Games; Bán Nguyệt Đàm – Bóng rổ Trung Quốc không cần câu chuyện vất vả
Cập nhật lúc 2026-10-01 01:04
Thích[0]